Prawo
czwartek, lipiec 31st, 2008Ten towar dotyczy definicji prawa (w ujęciu przedmiotowym) . Zobacz także: inne znaczenia.
Ten produkt wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji.
By ustanowić go weryfikowalnym, trzeba kopnąć przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.
Prawo, a ściślej kanon w ujęciu przedmiotowym, to architektura norm prawnych, inaczej ogólnych, abstrakcyjnych i w przybliżeniu jednoznacznych dyrektyw postępowania, które powstały w związku z istnieniem i funkcjonowaniem państwa czy też innego uporządkowanego organizmu społecznego, ustanowione bądź uznane przez właściwe organy piszczałkowe władzy akuratnie publicznej czy też społecznej i przez te organy piszczałkowe stosowane, w tym z użyciem przymusu.
Pojęcie prawa jest również używane na wskazanie prawa w ujęciu podmiotowym (reguła podmiotowe). Tak bardzo rozumiane, występuje, kiedy mówimy, iż mamy kanon (jesteśmy uprawnieni) do czegoś. ów produkt nie dotyczy tak bardzo rozumianego prawa.
Spis treści
- 1 Mnogi o istotę prawa
- 2 Gałęzie prawa
- 3 Źródła prawa
- 4 Źródła polskiego prawa
- 5 Wykładnia tekstu prawnego
- 6 Nauki prawne
- 7 Reguła w płaszczyźnie realnej
- 8 Postacie zasłużone na rzecz nauki prawa
- 9 Bibliografia
- 10 Zobacz też
- 11 Linki zewnętrzne
//
Mnogi o istotę prawa
Prawo, ze względu na pluralizm opinii, jest pojęciem niezmiernie trudnym do zdefiniowania, a określenie przedstawiona do góry, choć w szerokim zakresie akceptowana, jest jeno jedną z wielu i nie jest wolna od kontrowersji. Z. Ziembiński, rozważając powikłanie wielości sposobów pojmowania prawa, wyróżnia z nich parę podstawowych koncepcji i subkoncepcji, w tym:
- koncepcje normatywne, zgodnie z którą reguła jest zespołem norm postępowania; w ramach koncepcji normatywnych współistnieją:
- koncepcja pozytywistyczna, zgodnie z którą reguła obejmuje dopiero co i jeno normy, które zostały ważnie ustanowione albo uznane przez fachowy narząd władzy publicznej, acz to, oznacza to i jakim sposobem wspomniane normy mają się do kryteriów pozaprawnych (np. przyjmowanych przez kogoś ocen moralnych), nie jest przedmiotem zainteresowania nauki prawa i nie ma żadnej doniosłości na rzecz ważności i mocy tych norm;
- koncepcja prawnonaturalna, zgodnie z którą reguła obejmuje przed chwilą i zaledwie te normy prawa pozytywnego, które pozostają w zgodzie z ustanowionymi przez bezwzględny mir (tj. przez Boga, Spryt, etc.) normami moralnymi ewentualnie innymi, dającymi się wywieść z przyjętych przez ów szacunek ocen;
- koncepcje niepozytywistyczne, zgodnie z którymi kanon obejmuje normy prawa pozytywnego tudzież inne elementy, które wyznaczają procedura rozumienia i stosowania norm prawa pozytywnego;
- koncepcje realistyczne, zgodnie z którymi przyjmuje się, iż prawem jest partia faktów społecznych albo psychicznych, związanych ze stanowieniem, obowiązywaniem i stosowaniem norm prawnych.
Gałęzie prawa
Gałąź prawa stanowi moduł norm prawnych, które ze względu na wybrane miara konstytuują stosunkowo spójną całość.
Dezintegracja ze względu na metodę regulacji
Jednym z podziałów prawa jest dekompozycja na gałęzie przez uwzględnienie metody regulacji.
- Prawo cywilne reguluje stosunki pośród podmiotami prawa w relacji poziomej, alias mierny z podmiotów pozostających w stosunku prawnym nie jest władny nałożyć swojej woli drugiej stronie. (cywilnoprawna postępowanie regulacji).
- Prawo pracy reguluje zależności pośród pracodawcą a pracownikiem, a podobnie organizacjami pracowników (układy zawodowe) metodą w zasadzie cywilnoprawną, lecz z dużym zakresem norm semiimperatywnych służących wyznaczeniu minimalnego poziomu ochrony pracownika. Zobacz także: Prawo pracy.
- Prawo karne jest zbiorem norm mających na celu eliminację zachowań aspołecznych najcięższej wagi przez rola sankcji kary. (karnoprawna procedura regulacji).
- Prawo administracyjne reguluje stosunki pośród podmiotami w stosunku pionowym, tj. wówczas kiedy jeden z podmiotów przypuszczalnie władczo odlewać sytuację prawną drugiego podmiotu. (administracyjnoprawna postępowanie regulacji).
Rozbicie ze względu na temat regulacji
Podziału prawa na gałęzie jest dozwolone również wypełnić w płaszczyźnie przedmiotu regulacji danego zespołu norm. Jak przykładowe gałęzie podług tego wyznacznik jest dozwolone wymienić:
- prawo autorskie
- prawo bankowe
- prawo budowlane
- prawo celne
- prawo energetyczne
- prawo kanoniczne
- prawo konstytucyjne
- prawo lotnicze
- prawo medyczne
- prawo międzynarodowe
- prawo o ruchu drogowym
- prawo ochrony środowiska
- prawo podatkowe
- prawo rolne
- prawo upadłościowe
itd.
Źródła prawa
Prawo wywodzi się z wielu źródeł. Podstawowym i często mylonym podziałem źródeł prawa jest dezintegracja na: źródła prawa sensu stricto (z łac. fontes iuris oriundi) i źródła poznania prawa (z łac. fontes iuris cognoscendi). Dziewiczy prekluzja – źródła prawa oznacza akty normatywne, to znaczy podobnie na nowo akty prawne zawierające kodeks prawa i metoda tworzenia takich aktów. Aczkolwiek pozostały data – źródła poznania prawa obejmuje wszelkie materiały służące poznaniu prawa natomiast wszelkie formy przekazu o nie całkiem (dokumenty, publikacje, co więcej Internet).
Ze względu na dopuszczalność istnienia różnych źródeł prawa, wolno nagrodzić w kulturze zachodniej para systemy prawne: anglosaski architektura common law i europejski (kontynentalny) architektura civil law. Podstawową różnicą wśród nimi (choć ze względu na źródła prawa) jest to iż platforma common law dopuszcza generowanie prawa przez sądy w wyniku precedensowych rozstrzygnięć. Pamiętając o tym, iż również w wielu kontynentalnych systemach prawnych wyroki sądów (zwłaszcza najwyższych) mają prestiż pod ręką późniejszych interpretacjach prawa stanowionego (i mogą dać początek jakąś “linię” orzecznictwa), wyrzygać powinno się uwagę iż wyroki sądów w systemach civil law mają chociaż o mnogość mniejsze istotność aniżeli wyroki sądów w systemach common law. Te ostatnie gdyż tworzą reguła, a te zupa przed chwilą je interpretują.
Fakt, iż w systemach typu common law sądy biorą frakcja w tworzeniu prawa nie oznacza niemniej jednak braku wpływu normalnych demokratycznych władz na generowanie prawa w państwach stosujących ów architektura. Skoro przy prawa precedensowego (alias przed chwilą common law) egzystuje również tzw. statute law alias kanon stanowione przez narząd przedstawicielski (parlament).
Źródła polskiego prawa
Zobacz też: polskie prawo
Zobacz też: Ustawa zasadnicza Rzeczypospolitej Polskiej
Źródła polskiego prawa wolno wziąć udział na źródła uniwersalnie obowiązujące i źródła wewnętrznie obowiązujące. Obowiązująca Ustawa zasadnicza z 1997 roku do źródeł uniwersalnie obowiązujących zalicza Konstytucję, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe, rozporządzenia zaś akty prawa miejscowego (z zastrzeżeniem iż obowiązują one właśnie na obszarze działania organów, które je ustanowiły). Nie mówiąc o tego Ustawa zasadnicza w art. 234 przewiduje następujący postępek uniwersalnie aktualny – zlecenie z mocą ustawy, wydawane przez prezydenta RP, zaledwie w precyzyjnie określonych przez Konstytucję wypadkach. Zanadto źródłami uniwersalnie obowiązującego prawa są kodeks stanowione przez organizację międzynarodową, o ile porozumienie międzynarodowa konstytuująca tę organizację przewiduje taką efektywność prawną tych przepisów w niespełna wewnętrznym. Atoli jak źródła prawa wewnętrznie obowiązujące Ustawa zasadnicza wymienia uchwały i zarządzenia Rady Ministrów. Powinno się blisko tym uwydatnić, iż o w jakim stopniu rejestr źródeł prawa uniwersalnie obowiązującego jest w zasadzie nieczynny i nie prawdopodobnie być rozszerzany to rejestr źródeł prawa wewnętrznie obowiązującego jest prostolinijny i istnieją również inne akty prawne wewnętrznie obowiązujące nie wymienione w Konstytucji (okólniki, zalecenia itp.).
Kwestią kontrowersyjną jest innymi słowy w Polsce do źródeł prawa wypada przelecieć reguła zwyczajowe. Ustawa zasadnicza nie zalicza prawa zwyczajowego do źródeł prawa. W doktrynie polskiego prawa konstytucyjnego przyjmuje się acz, iż Ustawa zasadnicza wymienia zaledwie indeks źródeł prawa stanowionego przez państwo i nie wyklucza istnienia u prawa stanowionego prawa zwyczajowego. Konsekwencją uznania zwyczaju prawnego za korzenie prawa uniwersalnie obowiązującego w Polsce jest okazja oparcia na przedtem rozstrzygnięcia organu państwowego. Pomnieć wszelako wypada, iż architektura źródeł prawa uniwersalnie obowiązującego wedle polskiej Konstytucji opiera się na nie całkiem stanowionym, a wychowanie się zwyczaju prawnego, regulującego jakąś kategorię stosunków społecznych jest nuże właściwie przed chwilą potencjalną możliwością. W każdym razie konwencja taki nie prawdopodobnie się przenigdy wykuć contra legem, to znaczy przypadkiem on wyznaczać początek prawa przy warunkiem zgodności z uniwersalnie obowiązującymi aktami prawnymi wymienionymi przez Konstytucję. U prawa zwyczajowego źródłem prawa uniwersalnie obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej jest również zbiorowe kanon pracy. Losy się tak bardzo wbrew niezaliczenia go do źródeł prawa przez Konstytucję. Wszelako zbiorowe reguła pracy (regulaminy pracy, relacje zbiorowe pracy)zaliczone jest do źródeł prawa uniwersalnie obowiązującego przez art. 9 Kodeksu pracy. Takiej regulacji kodeksowej nie stoi na przeszkodzie Ustawa zasadnicza, albowiem wymienia kobieta w kontekście źródeł prawa właśnie akty normatywne pochodzące od państwa.
Glosa tekstu prawnego
Litera prawa pisanego być może być interpretowana w nowy postępowanie, i często kanon de facto zmienia się z od czasu do czasu, nie bacząc na że formalnie kompletny pora ma się do czynienia z tym samym tekstem prawa. Ewolucję taką prawdopodobnie na przypadek w przypadku Konstytucji USA, w której mnogość zapisów było reinterpretowanych w procedura, kto uczynił ich odmiennym od znaczenia jakie miały one w chwili powstania – mimo że nie została zmieniona ich istota. Koncept dynamicznej (zmieniającej się w czasie) interpretacji prawa znajduje szerokie wziętość w żwawo zmieniających się dziś realiach.
Nauki prawne
Iustitia - uosobienie sprawiedliwości (Lucas Cranach d. Ä., 1537. Amsterdam, Fridart Stichting)
Nie istnieje uniwersalnie przyjęta posegregowanie nauk prawnych. W większości wypadków powoływany jest rozpad spełniony przez tzw. szkołę historyczną, kto nauki prawne dzieli na:
Filozofię prawa
Nauki dogmatyczne
Nauki dogmatyczne to szczegółowe nauki prawne zajmujące się konkretnymi obszarami prawa (np. wychowanie prawa karnego, wykształcenie prawa cywilnego).
Nauki historyczno-prawne
Reguła w płaszczyźnie realnej
Wiele aktów prawnych nie jest w praktyce przestrzegane. Niemniej pozwolenie społeczne na ich łamanie i zapoznany i należący do rzeczy nieobecność reakcji ze okolica organów mających prawa te wykonywać sprawia, iż jest dozwolone rzec iż reguły te nie są prawem obowiązującym w danym społeczeństwie, a ściślej, iż zostały uchylone na mocy tzw. desuetudo. Jeśliby nieobecność reakcji organów państwa nie jest poinformowany (np. funkcjonariusze publiczni nie wiedzą, iż dane użytek jest niedozwolone albo nakazane przez reguła; ewentualnie nie podejmują działań nie skutkiem tego, iż negatywnie oceniają normę prawną, przed chwilą w takim razie, iż im się nie chce) mamy do czynienia z “martwym prawem”, które obowiązuje, jednakże po prostu nie jest przestrzegane. Do tego stopnia ma się to np. z zakazem homoseksualnych stosunków płciowych w niektórych stanach USA to znaczy zakazem rozpowszechniania utworów które są objęte prawami autorskimi które nie są nuże aktywnie egzekwowane (abandonware).
Występuje podobnie stan niewielkiej choć niezerowej egzekwowalności – np. w przypadku zakazu czerpania korzyści majątkowej z cudzej prostytucji czyli podobnie wymiany plików objętych prawami autorskimi w sieciach P2P.
Postacie zasłużone na rzecz nauki prawa
Z Polski
- Bogusław Banaszak
- Juliusz Bardach
- Stanisław Batawia
- Stanisław Biernat
- Witold Broniewicz
- Witold Czachórski
- Ludwik Ehrlich
- Stanisław Ehrlich
- Lech Garlicki
- Henryk Groszyk
- Maurycy Jaroszyński
- Jerzy Jodłowski
- Kazimierz Kolańczyk
- Kazimierz Korzan
- Henryk Kupiszewski
- Marek Kuryłowicz
- Manfred Lachs
- Juliusz Makarewicz
- Bronisław Malinowski
- Alfred Ohanowicz
- Maksymilian Pazdan
- Leon Petrażycki
- Kazimierz Przybyłowski
- Zbigniew Radwański
- Zbigniew Resich
- Władysław Rozwadowski
- Marek Safjan
- Paweł Sarnecki
- Grzegorz Leopold Seidler
- Józef Skąpski
- Adam Szpunar
- Jan Wasilkowski
- Andrzej Wąsek
- Bohdan Winiarski
- Władysław Wolter
- Sławomira Wronkowska
- Zygmunt Ziembiński
- Czesław Znamierowski
- Andrzej Zoll
Ze świata
- Arystoteles
- Augustyn
- John Austin
- Frederic Bastiat
- Jeremy Bentham
- Cyceron
- Drakon
- Ronald Dworkin
- Grocjusz
- Herbert Hart
- Rudolf von Jhering
- Georg Jellinek
- Immanuel Kant
- Hans Kelsen
- Niccolò Machiavelli
- Marsyliusz z Padwy
- Monteskiusz
- Papinian
- Ernst Rabel
- Gustav Radbruch
- Solon
- Tomasz z Akwinu
- Ulpian
- Eduardo Volterra
Bibliografia
- Stefan Korycki, Jerzy Kuciński, Zenon Trzciński, Jerzy Zaborowski: Zarys prawa. Wyd. 6. Gród nad Wisłą: Publikacja Prawnicze “LexisNexis”, 2007. ISBN 978-83-7334-774-8.
Zobacz też
Dodatkowe informacje w siostrzanych projektach:
Podręczniki na Wikibooks
Cytaty w Wikicytatach
Grafiki i media na Wikimedia Commons
Zasób wiedzy na Wikinews
- prawo boże
- prawo ludzkie
- polskie prawo
- common law
- szariat
- historia prawa niemieckiego
- kultury prawne
- międzynarodowe kanon handlowe
- norma prawna
- prawo cywilne
- prawo karne
- prawo handlowe
- prawo finansowe
- prawo medyczne
- prawo międzynarodowe
- prawo rzymskie
- prawo ucznia
- prawo autorskie
- prawo Unii Europejskiej
- przegląd zagadnień z zakresu prawa
- Funkcje prawa
Linki zewnętrzne
- Internetowy Architektura Aktów Prawnych
- EUR-Lex
- EUR-Lex – Jakim sposobem wykryć postępek jurydyczny (krótki i chwacki samouczek)
- Frederic Bastiat – Kanon (model 2007r)
Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawniczych.
